Nieuws

De AI Act is een Europese verordening die regels bevat voor het gebruik en de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie (AI). De meeste verplichtingen richten zich op aanbieders van AI-systemen en zijn voor jou als fotograaf niet direct relevant. Dat geldt wél voor de transparantieverplichting uit artikel 50 lid 4 van de AI Act. Omdat deze verplichting vanaf 2 augustus 2026 van toepassing is, is het belangrijk om daar aandacht voor te hebben.

Wanneer geldt de transparantieverplichting?

Je kunt als fotograaf onder omstandigheden verplicht zijn om aan te geven dat een afbeelding met behulp van AI is gegenereerd of bewerkt. Die verplichting geldt alleen wanneer sprake is van een deepfake. Gebruik je een deepfake uitsluitend voor persoonlijke, niet-professionele doeleinden, dan geldt deze verplichting niet.

De AI Act omschrijft het begrip deepfake niet erg duidelijk. De richtsnoeren van de Europese Commissie geven gelukkig meer houvast. Daaruit volgt dat alleen sprake is van een deepfake wanneer het AI-gegenereerde of AI-bewerkte beeld objecten, plaatsen, entiteiten of gebeurtenissen bevat die een persoon ten onrechte als authentiek of waarheidsgetrouw kan beschouwen. Een afbeelding van vliegende sfinxen boven de Eiffeltoren zal daarom geen deepfake zijn: voor de gemiddelde kijker is duidelijk dat deze situatie niet echt heeft plaatsgevonden.

Het plaatsen van een compleet interieur in een huiskamer die oorspronkelijk leeg stond, kan daarentegen wel als echt worden beschouwd en is daarmee vermoedelijk wél aan te merken als een deepfake.

Om te beoordelen of sprake is van een deepfake, speelt de context van de publicatie een belangrijke rol. Zo hebben kijkers van een realityprogramma bijvoorbeeld andere verwachtingen dan gebruikers die korte video's op sociale media bekijken.

Welke AI-bewerkingen vallen hier meestal niet onder?

De richtsnoeren maken duidelijk dat kleine, technische AI-bewerkingen die geen invloed hebben op de authenticiteit of waarheidsgetrouwheid van een afbeelding, geen deepfake opleveren. Denk bijvoorbeeld aan:

• kleine kleurcorrecties;
• ruisonderdrukking;
• kleine aanpassingen van de belichting;
• bestandscompressie;
• beperkte achtergrondcorrecties.

Dit is een belangrijke uitzondering voor jou als fotograaf. Veel moderne bewerkingsprogramma's maken immers gebruik van AI-functionaliteiten. Het enkele gebruik van zo'n functie betekent dus niet automatisch dat je een afbeelding als AI-bewerkt moet labelen. Het is goed om te bedenken dat deze wet vooral is bedoeld om misleiding en fraude tegen te gaan en daarbij is de context bepalend. Een substantiële AI-bewerking van een journalistieke foto zal eerder gevolgen hebben voor de authenticiteit van het beeld dan een AI-gestuurde kleurcorrectie of een beperkte achtergrondverlenging in een commerciële productfoto.

Objecten toevoegen of verwijderen

Minder duidelijk is hoe je moet omgaan met AI-bewerkingen waarbij objecten worden toegevoegd of verwijderd. De AI Act en de aanvullende richtsnoeren geven hierover geen eenduidig antwoord. Ook hier zal de beoordeling afhangen van de vraag of de afbeelding door de AI-wijziging ten onrechte als waarheidsgetrouw kan worden beschouwd. Daarbij zijn de aard van de wijziging en de context waarin de afbeelding wordt gebruikt van belang. Heb je een afbeelding ingrijpender gewijzigd dan alleen met kleine, technische bewerkingen en twijfel je of je deze moet labelen? Neem dan contact met ons op.

Uitzondering: evident artistiek, creatief of vergelijkbaar werk

Is jouw werk overduidelijk artistiek, creatief, satirisch, fictief of vergelijkbaar, denk aan fine art-fotografie, conceptuele beeldbewerking of duidelijk als bewerkt gepresenteerde kunstwerken, dan geldt een lichtere vorm van de plicht. Je moet nog steeds openbaar maken dat AI is gebruikt, maar je mag dit doen op een manier die de presentatie of de beleving van het werk niet verstoort, bijvoorbeeld in de begeleidende tekst bij een expositie in plaats van met een label op de afbeelding zelf.

Deze uitzondering geldt alleen als het artistieke of creatieve karakter voor de kijker evident is. Zij geldt niet voor werk dat in de eerste plaats een commercieel of informatief doel dient, ook al heeft het een artistieke uitstraling.

Geldt de transparantieverplichting ook voor tekst?

Ook voor AI-gegenereerde teksten gelden onder omstandigheden transparantieverplichtingen. Deze verplichtingen gelden bijvoorbeeld niet wanneer je AI gebruikt voor offertes, contracten, klantcommunicatie, portfolio-teksten of marketingmateriaal.

De AI Act stelt namelijk drie voorwaarden tegelijk. De tekst moet:

• openbaar zijn gemaakt;
• bedoeld zijn om het publiek te informeren; én
• betrekking hebben op een onderwerp van algemeen belang.

Voor de meeste fotografen zal de transparantieverplichting voor tekst daarom nauwelijks een rol spelen. Zo voldoet een offerte of e-mail aan een opdrachtgever niet aan de bovenstaande criteria. Ook marketingteksten over jouw fotografiediensten vallen hier normaal gesproken buiten.

Publiceer je daarentegen een voor het brede publiek toegankelijke AI-gegenereerde tekst over een maatschappelijk relevant onderwerp, dan kan de transparantieverplichting wel gelden. Daarbij bestaat weer een belangrijke uitzondering: de verplichting geldt niet wanneer de tekst een inhoudelijke menselijke controle heeft ondergaan van iemand met relevante bekwaamheid over het onderwerp én een natuurlijke of rechtspersoon redactionele verantwoordelijkheid draagt voor de publicatie.

Hoe voldoe je aan de transparantieverplichting?

Moet je een afbeelding labelen, dan moet de informatie:

• duidelijk en gemakkelijk begrijpelijk zijn;
• goed zichtbaar zijn en zich onderscheiden van de rest van de content;
• direct waarneembaar zijn (metadata alleen is dus niet voldoende);
• beschikbaar zijn vanaf het moment dat iemand de afbeelding voor het eerst ziet.

Gebruik van de EU-iconen

De Europese Commissie heeft standaardiconen ontwikkeld voor AI-gegenereerde en AI-bewerkte content. Deze zijn beschikbaar via: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/eu-icons-labelling-ai-generated-content

Deze iconen kunnen een praktisch hulpmiddel zijn bij het voldoen aan de transparantieverplichting. Het gebruik ervan is echter niet verplicht.

Gebruik je het pictogram, dan moet dit direct in de AI-gegenereerde of AI-bewerkte inhoud worden ingebed (met uitzondering van artistieke en creatieve werken), tenzij gelijkwaardige alternatieven beschikbaar zijn, zoals een overlay in de gebruikersinterface. Het pictogram moet zichtbaar blijven wanneer de inhoud wordt gedeeld of gedownload.

Grijs gebied

De transparatieverplichtingen hebben geen scherpe grenzen en de definities uit de wet kunnen verschillend worden geïnterpreteerd. Bovendien bestaan er nog geen rechtelijke uitspraken die houvast geven. Dit betekent dat het nog een tijdje onduidelijk kan zijn wanneer een beeld wel of geen deepfake is, of wanneer we bijvoorbeeld kunnen spreken van een creatief werk. Uiteraard houden wij de ontwikkelingen goed in de gaten.

Vragen?

Heb je als lid vragen over de transparantieverplichtingen uit de AI Act? Neem dan contact op met onze juridische dienstverlening.